تقسیط مهریه | راهنمای کامل اعسار | شرایط و مدارک لازم

تصور کنید دادگاه شما را به پرداخت مهریه همسرتان محکوم کرده، اما توان پرداخت یکجای آن را ندارید. آیا راهی وجود دارد که بدون ترس از زندان، مهریه را به صورت اقساط پرداخت کنید؟ پاسخ مثبت است: دعوای اعسار و تقسیط مهریه.

بر اساس آمارهای قضایی، بخش قابل توجهی از پرونده‌های خانواده مربوط به مطالبه مهریه است و بسیاری از مردان پس از صدور رأی محکومیت، با مشکل عدم توانایی مالی مواجه می‌شوند. در این مقاله جامع که توسط تیم حقوقی سایت وکیل دان (vakildan.com) تهیه شده، تمام آنچه را که درباره تقسیط مهریه، اعسار، شرایط، مدارک و مراحل قانونی باید بدانید، به زبانی ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم .

اگر شما هم یکی از افرادی هستید که نگران پرداخت مهریه هستید یا به عنوان زوجه با عدم پرداخت مهریه از سوی همسرتان مواجه شده‌اید، تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.

 اعسار و تقسیط مهریه یعنی چه؟

اعسار در لغت به معنای ناتوانی و تنگدستی است . در اصطلاح حقوقی، معسر کسی است که به دلیل نداشتن مال یا دارایی کافی (به جز مستثنیات دین) یا عدم دسترسی به اموال خود، توانایی پرداخت بدهی‌هایش را ندارد .

وقتی دادگاه حکم به پرداخت مهریه صادر می‌کند، اگر زوج (مرد) توانایی پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، می‌تواند از دادگاه درخواست کند که مهریه را قسط بندی کند. این درخواست با عنوان «دعوای اعسار از پرداخت محکوم‌به (مهریه)» مطرح می‌شود .

انواع اعسار:

۱. اعسار از پرداخت محکوم‌به: یعنی شخص محکوم، توانایی پرداخت مبلغ محکومیت (مهریه) را ندارد .
۲. اعسار از پرداخت هزینه دادرسی: یعنی شخص توانایی پرداخت هزینه‌های دادگاه را ندارد.

چه کسانی می‌توانند درخواست اعسار و تقسیط مهریه بدهند؟

تنها زوج (مرد) می‌تواند درخواست اعسار از پرداخت مهریه بدهد، زیرا مهریه بر عهده اوست . اما این درخواست شرایط خاصی دارد:

· شخص باید محکوم به پرداخت مهریه شده باشد و رأی دادگاه قطعیت پیدا کرده باشد .
· او باید ناتوانی مالی خود را به دادگاه اثبات کند.
· تاجران طبق قانون نمی‌توانند درخواست اعسار بدهند و باید دادخواست ورشکستگی تقدیم کنند .

—

مراحل قانونی درخواست اعسار و تقسیط  مهریه

مرحله اول: تهیه مدارک و استشهادیه

قبل از ثبت دادخواست، باید مدارک زیر را آماده کنید :

· اصل یا کپی مصدق عقدنامه
· دادنامه محکومیت به پرداخت مهریه
· لیست کامل اموال (منقول، غیرمنقول، حساب‌های بانکی، خودرو، مطالبات از اشخاص ثالث و کلیه نقل و انتقالات یک سال اخیر)
· استشهادیه (شهادت‌نامه کتبی) حداقل دو نفر که از وضعیت معیشتی شما آگاه باشند

نکته مهم: شهود باید در جلسه دادگاه حضور یابند و به ناتوانی مالی شما شهادت دهند .

مرحله دوم: ثبت دادخواست اعسار

به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست تقسیط مهریه و  اعسار از پرداخت مهریه را ثبت کنید . عنوان دعوا را به این صورت بنویسید:

«اعسار از پرداخت محکوم‌به (مهریه) و تقسیط آن»

مرحله سوم: مهلت قانونی

پس از ابلاغ اجرائیه، ۳۰ روز فرصت دارید تا دادخواست اعسار خود را ثبت کنید . اگر در این مهلت اقدام نکنید، زوجه می‌تواند تقاضای جلب شما را از دادگاه بخواهد.

مرحله چهارم: رسیدگی در دادگاه

پس از ثبت دادخواست، مدیر دفتر ظرف ۲ روز پرونده را به نظر قاضی می‌رساند . قاضی وقت جلسه تعیین می‌کند و از شهود شما برای شهادت دعوت می‌کند. در این جلسه، شما باید ناتوانی مالی خود را اثبات کنید .

—

مدارک مورد نیاز برای اثبات اعسار و تقسیط مهریه

برای اینکه دادگاه درخواست اعسار شما را بپذیرد، باید مدارک زیر را به دادخواست ضمیمه کنید :

ردیف مدرک توضیح
۱ مدارک هویتی کارت ملی و شناسنامه
۲ عقدنامه اصل یا کپی مصدق
۳ دادنامه محکومیت رأی قطعی دادگاه
۴ لیست اموال شامل تمام دارایی‌ها و حساب‌های بانکی
۵ استشهادیه شهادت کتبی دو شاهد آگاه از وضعیت معیشت
۶ لیست نقل و انتقالات یک سال قبل از طرح دعوا

—

 نحوه تعیین اقساط مهریه

میزان اقساط و تعداد آنها در قانون مشخص نشده و کاملاً به تشخیص دادگاه بستگی دارد . قاضی با توجه به موارد زیر تصمیم می‌گیرد:

· وضعیت مالی و درآمدی زوج
· میزان مهریه و مبلغ کل بدهی
· دفاعیات زوجه (همسر)
· شرایط معیشتی و تعداد افراد تحت تکفل

معمولاً دادگاه در خصوص تقسیط مهریه  یک پیش‌قسط  و سپس اقساط ماهیانه تعیین می‌کند .

✍️ نمونه رای مربوط به اعسار از پرداخت مهریه

در یک پرونده واقعی، دادگاه حکم به تقسیط مهریه و اعسار زوج از پرداخت یکجای مهریه صادر کرد و به این ترتیب رأی داد: پیش‌قسط ۳۰ سکه نقداً و مابقی ماهیانه ۱ سکه تا استهلاک کامل بدهی .

⬅️ خواهان آقای کریم …… توسط دادگاه محكوم به پرداخت مهريه زوجه، خانم زهرا …… شده است. عنوان دادخواست تقاضاي اعسار و قسط بندی مهریه از پرداخت مهريه است. وي براي اثبات صحت ادعاي خود فتوكپي مصدق استشهاديه تنظيمي توسط اطرافيان خود، راي دادگاه، تحقيقات محلي و قباله رسمي نكاحيه را ضميمه دادخواست كرده است. وي در دادخواست اظهار كرده است که اینجانب مطابق عقدنامه رسمي با خوانده ازدواج کردم.

از مدتی قبل ایشان بدون دلیل موجه قانونی مبادرت به ترک خانه كرده، به نحوی که تلاش‌های مکرر بنده برای باز گرداندن ایشان فایده‌ای نداشته است. به همین سبب اینجانب ادامه وضع موجود را به صلاح خود ندیدم و ناگزیر از تقدیم دادخواست طلاق در مراجع قضایی شدم. من و همسرم داراي يك فرزند هستيم. به موجب راي دادگاه  محکوم به پرداخت تعداد 114 سکه بهار آزادی در حق خوانده شدم.

رای اعسار

اکنون با توجه به تنگدستی خود هیچ‌گونه مالی در اختيار ندارم و توانایی پرداخت محکوم‌به را به طور یک‌جا ندارم. به اين ترتيب با تقدیم این دادخواست به استناد ماده 504 قانون آیین دادرسی مدنی و ماده277 قانون مدنی، صدور حکم بر اعسار از پرداخت هزینه دادرسی از محضر دادگاه محترم را تقاضا دارم. برای اطلاع از اعسار و قسط بندی مهریه با وکلای ما در ارتباط باشید و رایگان مشاوره بگیرید .

در ضمن استشهادیه‌ای ضمیمه پرونده است . در آن چهار نفر از مطلعین از وضع معيشتي اينجانب اظهار داشته‌اند که بنده از نظر مالی با مشکلات بسیاری مواجه بوده و توانایی پرداخت این مبلغ بابت محكوم‌به را ندارم.

روند رسيدگي به اعسار از پرداخت مهریه

با تكميل پرونده و ضمايم پيوست آن، قاضي دادگاه دستور تعيين وقت رسيدگي را به دفتر خود مي‌دهد. در ادامه مدير دفتر دادگاه زماني را به عنوان وقت جلسه رسيدگي به اين پرونده اعلام و آن را به صورت يك اخطاريه به طرفين ابلاغ مي‌كند. جلسه دادگاه در وقت مقرر تشکیل مي‌شود و دو طرف دعوا در دادگاه حضور مي‌يابند. در این جلسه خواهان مجددا درخواست خود را بر ناتوانی در پرداخت یکجای سكه‌هاي موضوع محكوم‌به و قسط بندی را مطرح  و شهود خود را نيز براي اداي شهادت در دادگاه حاضر می‌کند . شهود در محضر دادگاه حاضر می‌شوند و در خصوص ناتوانی مالی ایشان شهادت می‌دهند. در ادامه خوانده پرونده خانم ز اظهار می‌کند که وي نيز به دلیل خانه‌دار بودن توانایی پرداخت خرج و مخارج و گذراندن امور زندگی خود را ندارد . به این مبلغ به عنوان مهريه خود نیاز مبرم دارد.

رای دادگاه اعسار از پرداخت مهریه 

دادگاه با توجه به اظهارات دو طرف دعوا و نيز شهادت شهود و ديگر مستندات پرونده اقدام به صدور رای به این شرح كرد:

«در خصوص دادخواست آقای کریم.. فرزند میرمحمد به طرفیت خانم زهرا… فرزند محمدرضا به خواسته اعسار از پرداخت مهریه و قسط بندی مهریه به عنوان محکوم‌به  دادنامه پیوست پرونده و نيز تقاضای تقسیط آن، با توجه به شهادت شهود و اظهارات خواهان و خوانده دعوا و جامع محتویات و اوراق پرونده و با توجه به اینکه فرزند مشترك خواهان و خوانده پرونده نزد پدر خود يعني خواهان دعوا زندگی می‌کند، مستندا به مواد 504 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب سال 1378 و ماده 207 قانون مدنی و قواعد لاحرج فی الدین و نفی عسر و حرج،  حکم به پرداخت ماهیانه یک عدد سکه تمام بهار آزادی در حق خوانده دعوا صادر و اعلام می‌شود. رای صادر شده حضوری بوده و ظرف مدت 20 روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در محاکم تجدید نظر استان تهران می‌باشد.»

خلاصه دادنامه

✓ خلاصه دادنامه: حقوق مالی زوجه در حکم طلاق مصداق محکومٌ‌به محسوب نمی‌شود تا دعوی اعسار نسبت به آن مقبولیت قانونی داشته باشد . بلکه از الزامات قانونی زوج بوده که در صورت اجرای صیغه طلاق ملزم به پرداخت آن خواهد بود . در صورت عدم اجرای صیغه طلاق، این الزام قانونی وی منتفی می‌شود بنابراین دعوی اعسار نسبت به متفرعات حکم طلاق مسموع نیست.
تاریخ رای نهایی: ۱۳۹۳/۰۱/۲۷ شماره رای نهایی:

خلاصه جریان پرونده

در تاریخ ۲۵/۸/۹۱ آقای ب.ن. به وکالت از طرف آقای م.ق. به‌طرفیت خانم ن.خ. دادخواستی به‌ خواسته صدور حکم طلاق و قسط بندی مهریه به میزان ۱۱۴ سکه تمام بهار آزادی به لحاظ سوء اخلاق و سوء رفتار زوجه تقدیم نموده است . پرونده در شعبه دوم دادگاه حقوقی شهرستان اسلام‌آباد غرب ثبت و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. وکیل خواهان اظهار داشت موکل طبق سند نکاحیه پیوست پرونده خوانده را به عقد دائم خود درآورده به دلیل مشکلات حادث‌شده امکان تداوم زندگی مشترک وجود ندارد . از محضر دادگاه محترم به شرح مندرج در ستون خواسته استدعای صدور رأی را دارم.

اظهارات وکیل خوانده

وکیل خوانده اظهار داشت خواهان از مال و دارایی مکفی برخوردار است . یک دستگاه منزل مسکونی و دو قطعه زمین مسکونی خود را جهت فرار از دین بفروش رسانیده و زمین‌ها را به اسم خواهرش بنام م.ق. انتقال داده است . به‌علاوه نامبرده فوق‌لیسانس و استاد دانشگاه می‌باشد و دعوی عدم تمکن مالی با توجه به‌مراتب مذکور و اینکه ماهیانه نزدیک به دو میلیون تومان دریافت می‌نماید غیرموجه می‌باشد و ایشان توانایی پرداخت ۱۱۴ سکه را دارد .

ضمناً ایشان برای بار دوم ازدواج‌کرده است . همسر اول خود را با همین فشارها مطلقه نموده است . خوانده حاضر به زندگی با موکله نیست و ادعای وکیل ایشان به اینکه موکله فاقد لیسانس بوده و خواهان را فریب داده کاملاً کذب محض است . چرا که عقد متبایناً بر آن انجام نگرفته است . حتی در عقدنامه نیز ذکر نشده است لذا استدعای صدور حکم به ردّ خواسته را دارم.

قرار ارجاع به داوری

دادگاه قرار ارجاع امر به داوری و نیز قرار استماع گواهی گواهان خواهان را صادر می نماید . وکلای طرفین هر یک داور موکل خود را معرفی نموده‌اند.

دانشگاه فوق‌الذکر در پاسخ به استعلام دادگاه اعلام نموده که آقای م.ق. ارتباط همکاری و تدریس با این مرکز دانشگاهی ندارد. مأمور انتظامی به شرح برگ ۲۸ پرونده نتیجه تحقیقات خود را گزارش نموده است.طی آن اعلام نموده که وضعیت مالی و معیشتی آقای م نسبتاً خوب می‌باشد . در جلسه بعدی دادرسی مورخ ۱۲/۱۲/۹۱ که با حضور زوجین و وکلای آنان تشکیل گردیده خواهان اظهار داشت توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد. وکیل خواهان اظهار داشت برای اثبات عدم توانایی مالی موکلم در پرداخت یکجای مهریه شهود حاضر به شهادت می‌باشند . تقاضای استماع گواهی آنان را دارم در ضمن به نتیجه تحقیقات مرجع انتظامی معترض هستم.

استماع شهادت شهود

دادگاه به شرح اوراق ۳۵ و ۳۶ و ۳۷ از گواهان تعرفه شده استماع گواهی به عمل‌آورده است . وکیل خوانده اظهار داشت از دادگاه محترم استدعا دارم که در خصوص مهریه و نفقه موکل تعیین تکلیف نماید . در خصوص تمکن مالی خواهان‌ هم مطالبی بیان داشته که در صورت‌مجلس منعکس گردید و تقاضای ردّ خواسته خواهان را در خصوص اعسار و تقسیط مهریه نموده است .

ضمناً وکلای طرفین هر یک داور موکل خود را حاضر و تعرفه نموده‌اند . دادگاه موضوع داوری را به آنان تفهیم گردید.

مستثنیات دین: اموالی که قابل توقیف نیستند

طبق ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، برخی اموال مستثنیات دین محسوب می‌شوند و قابل توقیف بابت مهریه نیستند . این موارد عبارتند از:

· منزل مسکونی متناسب با شأن مدیون
· اثاثیه ضروری زندگی
· آذوقه مورد نیاز
· کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی (برای اهل علم)
· وسایل و ابزار کار برای کسبه و کشاورزان
· تلفن مورد نیاز

نکته مهم: خودرو جزو مستثنیات دین محسوب نمی‌شود و قابل توقیف است .

—

 عواقب عدم پرداخت اقساط مهریه

اگر زوج اقساط تعیین‌شده را در مهلت مقرر پرداخت نکند، زوجه می‌تواند :

· از دادگاه درخواست جلب زوج کند
· حبس زوج را تا زمان پرداخت یا توافق جدید پیگیری کند

همچنین اگر دادگاه تشخیص دهد که ادعای اعسار بر خلاف حقیقت بوده است، علاوه بر رد دعوا، زوج به حبس ۳ تا ۶ ماه محکوم می‌شود .

—

 تفاوت اعسار در طلاق از طرف مرد و زن

اگر طلاق از طرف مرد باشد:

رویه دادگاه‌ها سخت‌گیرانه‌تر است. دادگاه ممکن است شرط پرداخت کامل مهریه را برای ثبت طلاق الزام کند .

اگر طلاق از طرف زن باشد:

احتمال پذیرش اعسار بیشتر است و قاضی با تسامح بیشتری به درخواست تقسیط رسیدگی می‌کند .

—

سؤالات متداول درباره تقسیط مهریه

۱. آیا می‌توان قبل از قطعیت رأی، درخواست اعسار  و تقسیط مهریه داد؟

خیر، دادخواست اعسار باید پس از قطعیت دادنامه و ابلاغ اجرائیه ثبت شود .

۲. آیا در دوران عقد می‌توان درخواست اعسار داد؟

خیر، تا زمانی که مهریه مطالبه و حکم قطعی صادر نشود، موضوع اعسار مطرح نیست.

۳. حداقل پیش‌قسط مهریه چقدر است؟

مبلغ دقیقی در قانون تعیین نشده و به تشخیص قاضی بستگی دارد .

۴. اگر زن مهریه را مرحله‌ای مطالبه کند، چه می‌شود؟

برای هر بخش از مهریه که مطالبه و محکومیت صادر می‌شود، باید دادخواست اعسار  و تقسیط مهریه جداگانه تقدیم شود .

۵. آیا اداره ثبت می‌تواند اعسار را بپذیرد؟

خیر، فقط دادگاه صلاحیت رسیدگی به اعسار را دارد. اگر پرونده در اجرای ثبت باشد، باید حکم دادگاه را به اداره ثبت ارائه دهید .

—

مشاوره با وکیل خانواده و تقسیط مهریه 

تقسیط مهریه از طریق دعوای اعسار، یک حق قانونی برای زوجی است که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد. اما این مسیر دارای پیچیدگی‌های حقوقی فراوانی است:

· ارائه لیست کامل اموال و استشهادیه معتبر
· حضور شهود آگاه در جلسه دادگاه
· رعایت مهلت ۳۰ روزه از زمان ابلاغ اجرائیه
· دفاع مؤثر در برابر اعتراضات زوجه

یک اشتباه کوچک در تنظیم دادخواست یا ارائه مدارک ناقص، می‌تواند منجر به رد دعوا و حتی حبس شما شود.

⚖ بهترین راهکار: مشاوره با وکیل متخصص

اگر با مشکل پرداخت مهریه مواجه هستید یا به عنوان زوجه، همسرتان از پرداخت مهریه خودداری می‌کند، پیش از هر اقدامی یک مشاوره حقوقی تخصصی دریافت کنید. تیم وکلای مجرب سایت وکیل دان (vakildan.com) آماده‌اند تا شما را در تمام مراحل قسط بندی مهریه و اعسار راهنمایی کنند.

خدمات ما:

• مشاوره تلفنی فوری با وکیل خانواده
  – تنظیم دادخواست اعسار و قسط بندی مهریه
  –  بررسی و تکمیل مدارک و استشهادیه
  –  پیگیری پرونده در دادگاه و اجرای احکام

با یک تماس، مسیر حقوقی خود را درست شروع کنید. برای دریافت مشاوره 10 دقیقه‌ای، همین حالا از طریق فرم تماس در سایت vakildan.com درخواست خود را ثبت کنید.