در روزهای اخیر خبر تصویب قانون جدید مهریه ۱۴ سکه در مجلس شورای اسلامی، توجه بسیاری از زنان و مردان را به خود جلب کرده است. اما برخلاف برخی مطالب منتشرشده در فضای مجازی، این مصوبه به معنای آن نیست که مهریه فقط ۱۴ سکه خواهد بود یا زن نسبت به سکههای بیشتر از این تعداد حقی نخواهد داشت.
موضوع اصلی، تغییر ضمانت اجرای وصول مهریه و کاهش دامنه حبس در مرحله اجرای محکومیت مالی است.
مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی اول شهریور ۱۴۰۵، طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و برخی مقررات مرتبط با مهریه را تصویب کرد و مصوبه برای بررسی به شورای نگهبان ارسال شد. بنابراین در زمان نگارش این مطلب، هنوز نمیتوان از آن به عنوان قانونی لازمالاجرا یاد کرد.
در این مقاله، علاوه بر توضیح مفاد مصوبه، بررسی میکنیم که اگر این مصوبه به همین شکل نهایی و لازمالاجرا شود، برای مهریههای بیش از ۱۴ سکه، پروندههای موجود، مردان محکوم به پرداخت مهریه و زنانی که قصد مطالبه مهریه دارند چه اتفاقی خواهد افتاد.
آیا مهریه به ۱۴ سکه محدود شده است؟
خیر.
این مهمترین نکته درباره مصوبه جدید است.
عدد ۱۴ سکه، سقف تعیین مهریه نیست. زن و مرد همچنان میتوانند در زمان عقد درباره میزان مهریه توافق کنند و اصل مهریه توافقشده، در صورت صحت شرایط قانونی، همچنان بر ذمه زوج قرار میگیرد.
برای مثال، اگر در عقدنامه مهریه زوجه ۱۰۰ سکه، ۳۰۰ سکه یا حتی ۱۰۰۰ سکه تعیین شده باشد، مصوبه جدید باعث از بین رفتن حق زوجه نسبت به سکههای مازاد بر ۱۴ نمیشود.
آنچه تغییر میکند، نحوه ضمانت اجرای پرداخت است.
در واقع باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت:
میزان مهریه ≠ میزان برخورداری از ضمانت اجرای حبس
بنابراین عنوان «قانون ۱۴ سکه» اگر بدون توضیح استفاده شود، میتواند این تصور اشتباه را ایجاد کند که مهریه زنان به ۱۴ سکه کاهش یافته است؛ در حالی که چنین برداشتی از مصوبه صحیح نیست. رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس نیز تأکید کرده است که ۱۴ سکه سقف مهریه نیست، بلکه مرز ضمانت اجرای حبس محسوب میشود.
قانون مهریه قبل از این مصوبه چه میگفت؟
برای فهم تغییر جدید، ابتدا باید وضعیت فعلی را بشناسیم.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱ اسفند ۱۳۹۱ مقرر میکند:
««هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیتهای مالی است. چنانچه مهریه بیشتر از این میزان باشد، در خصوص مازاد فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است.»»
بنابراین در قانون فعلی، عدد ۱۱۰ سکه نقش مهمی در ضمانت اجرای وصول مهریه دارد.
مصوبه جدید مجلس در همین بخش، عدد ۱۱۰ را به ۱۴ تغییر داده است.
در مصوبه جدید، مهریه بیشتر از ۱۴ سکه چه وضعیتی دارد؟
بر اساس متن مصوبه مجلس، هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا ۱۴ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی خواهد بود.
اما اگر مهریه بیشتر از ۱۴ سکه باشد، در خصوص مازاد، ملائت و توانایی مالی زوج ملاک پرداخت خواهد بود.
بنابراین فرض کنیم مهریه زنی ۳۰۰ سکه باشد.
مصوبه جدید نمیگوید:
«زن فقط ۱۴ سکه طلبکار است.»
بلکه میگوید:
«برای بخش مازاد بر ۱۴ سکه، ملاک پرداخت، توانایی مالی زوج خواهد بود.»
در نتیجه اگر زوج دارای مال، درآمد یا دارایی قابل شناسایی باشد، اصل امکان وصول مهریه مازاد از بین نمیرود.
آیا برای مهریه بیشتر از ۱۴ سکه مرد زندانی میشود؟
بر اساس مصوبه فعلی مجلس، ضمانت اجرای حبس برای مازاد بر ۱۴ سکه پیشبینی نشده است.
این همان بخشی است که بیشترین توجه عمومی را به خود جلب کرده است.
با این حال، یک نکته ظریف وجود دارد: در متن مصوبه، موضوع «حبس» در قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی به شکلی گسترده تعریف شده و در مواردی نظارت با سامانههای الکترونیکی نیز در کنار نگهداری در زندان قرار گرفته است.
به موجب تبصره ۳ الحاقی به ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی:
«مراد از حبس در این قانون، اعم از نگهداری شخص در زندان یا محدود کردن شخص با استفاده از نظارت سامانههای الکترونیکی است.»
اما درباره مهریه، تبصره ۴ رویکرد متفاوتی دارد.
در مواردی مانند مهریه که محکومعلیه در مقابل دین مالی دریافت نکرده است، صرفاً نظارت سامانههای الکترونیکی پیشبینی شده است. بنابراین اگر این مصوبه نهایی شود، برای مهریه نیز رویکرد قانون از حبس فیزیکی به سمت نظارت الکترونیکی تغییر خواهد کرد.
پابند الکترونیکی مهریه چیست؟
یکی از تغییرات مهم مصوبه جدید، جایگزین شدن نظارت الکترونیکی با نگهداری در زندان در موارد پیشبینیشده است.
بر اساس متن مصوبه، در صورت اعمال نظارت سامانه الکترونیکی، محکومعلیه در محدوده مراقبتی تعیینشده برای سکونت و اشتغال تحت نظارت قرار میگیرد.
اما این به معنای آن نیست که شخص میتواند بدون رعایت مقررات از محدوده تعیینشده خارج شود.
مصوبه برای نقض مقررات نظارت الکترونیکی نیز ضمانت اجرا تعیین کرده است؛ از جمله اینکه در صورت خروج از محدوده مراقبتی یا غیرفعال کردن سامانه، در دفعات مختلف امکان جایگزینی نظارت الکترونیکی با نگهداری در زندان پیشبینی شده است.
بنابراین تعبیر دقیقتر این است که:
مصوبه جدید، استفاده از زندان را در محکومیتهای مالی محدودتر کرده و در مواردی نظارت الکترونیکی را جایگزین آن کرده است؛ نه اینکه هرگونه ضمانت اجرا برای عدم پرداخت مهریه را از بین برده باشد.
اگر مهریه بیشتر از 14 سکه باشد، زن چه کار میتواند بکند؟
فرض کنیم مهریه یک زن ۳۰۰ سکه تمام بهار آزادی است.
اگر مصوبه به همین شکل نهایی شود، ۱۴ سکه اول در محدوده مقررات مربوط به ماده ۳ قرار میگیرد و نسبت به ۲۸۶ سکه مازاد، ملائت زوج ملاک خواهد بود.
این به معنی از بین رفتن حق زن نسبت به ۲۸۶ سکه نیست.
اگر زوج ملکی، خودرو، حساب بانکی، سهام یا سایر اموال قابل توقیف داشته باشد، موضوع شناسایی و توقیف اموال همچنان اهمیت اساسی خواهد داشت.
اتفاقاً یکی از بخشهای قابل توجه مصوبه جدید، تقویت امکان استعلام برخط وضعیت مالی محکومان و مدعیان اعسار است تا شناسایی داراییها برای مراجع قضایی و اجرای احکام آسانتر شود.
بنابراین برای زنی که مهریه بالایی دارد، استراتژی مطالبه مهریه در آینده بیش از گذشته باید بر شناسایی دارایی و اثبات ملائت زوج متمرکز باشد.
آیا بعد از قانون جدید، توقیف اموال شوهر برای مهریه ممنوع میشود؟
خیر.
کاهش ضمانت اجرای حبس به معنای حذف حق زوجه برای توقیف اموال زوج نیست.
اگر مالی از زوج شناسایی شود و شرایط قانونی توقیف آن وجود داشته باشد، اصل امکان استیفای طلب از مال همچنان موضوعیت خواهد داشت.
به همین دلیل، نباید «حذف یا کاهش حبس» را با «حذف حق مطالبه مهریه» یا «ممنوع شدن توقیف اموال» اشتباه گرفت.
در واقع ممکن است اثر عملی مصوبه جدید این باشد که پروندههای مهریه از یک پرونده با محوریت حبس زوج به پروندهای با محوریت شناسایی اموال، بررسی استطاعت مالی و اجرای حقوق مالی زوجه تبدیل شوند.
تکلیف مهریههایی که قبل از تصویب قانون تعیین شدهاند چیست؟
این یکی از مهمترین پرسشهایی است که برای تعداد زیادی از مردم مطرح شده است.
متن مصوبه مجلس در این زمینه حکم خاصی پیشبینی کرده است.
بر اساس متن منتشرشده، این حکم نسبت به مهریههایی که قبل از لازمالاجرا شدن قانون به اجرا گذاشته شدهاند و به میزان ۱۴ سکه از سوی زوج به زوجه پرداخت شده نیز ساری و جاری خواهد بود.
با این حال، باید میان سه وضعیت متفاوت تفکیک کرد:
۱. مهریهای که هنوز مطالبه نشده است
اگر قانون در آینده لازمالاجرا شود، آثار آن باید بر اساس متن نهایی قانون و مقررات مربوط به زمان اجرا بررسی شود.
۲. مهریهای که مطالبه شده ولی هنوز حکم قطعی صادر نشده است
وضعیت چنین پروندهای نیازمند بررسی مقررات نهایی، زمان لازمالاجرا شدن قانون و قواعد مربوط به اجرای قانون جدید نسبت به دعاوی و محکومیتهای موجود است.
۳. پروندهای که حکم قطعی صادر شده و در اجرای احکام است
در این وضعیت نیز صرف انتشار خبر «۱۴ سکهای شدن مهریه» به معنای بیاثر شدن خودکار حکم قبلی نیست.
باید متن نهایی قانون، مقررات انتقالی و نحوه اجرای آن بررسی شود.
به همین دلیل، اگر فردی در حال حاضر پرونده مهریه در اجرای احکام دارد، نباید صرفاً بر اساس اخبار منتشرشده اقدام به توقف، انصراف یا تغییر استراتژی پرونده کند.
آیا مهریههای قدیمی هم مشمول قانون جدید میشوند؟
یکی از نکات مهم مصوبه این است که حکم مربوط به مهریههای قبلی در متن آن مورد توجه قرار گرفته است.
اما باید توجه داشت که تاریخ عقد، تاریخ مطالبه، تاریخ صدور حکم و تاریخ لازمالاجرا شدن قانون، چهار موضوع متفاوت هستند.
بنابراین پاسخ ساده «بله، همه مهریههای قدیمی هم مشمول قانون جدید هستند» یا «خیر، فقط عقدهای بعدی مشمول هستند» بدون بررسی متن نهایی و مقررات انتقالی، پاسخ حقوقی دقیقی نیست.
در پروندههای واقعی، باید وضعیت پرونده به صورت موردی بررسی شود.
اگر مرد قبلاً بابت مهریه زندانی شده باشد چه میشود؟
این سؤال نیز از مهمترین ابهامهای روزهای اخیر است.
پاسخ را باید به متن نهایی قانون و مقررات اجرایی آن وابسته دانست.
مصوبه مجلس رویکرد مشخصی به سمت جایگزینی نظارت الکترونیکی به جای حبس در محکومیتهای مالی مربوط به مهریه دارد، اما اینکه هر محکوم فعلی دقیقاً تحت چه شرایطی آزاد، مشمول پابند یا مشمول مقررات جدید خواهد شد، نیازمند بررسی متن نهایی قانون، مقررات انتقالی و نحوه اجرای آن پس از لازمالاجرا شدن است.
بنابراین در شرایط فعلی، ادعای قطعی مبنی بر اینکه «تمام زندانیان مهریه فوراً آزاد میشوند» صحیح نیست.
آیا مرد میتواند با انتقال اموال از پرداخت مهریه فرار کند؟
خیر.
کاهش ضمانت اجرای حبس مهریه نباید به این معنا تلقی شود که انتقال صوری یا مجرمانه اموال برای فرار از پرداخت دین آزاد شده است.
مصوبه جدید اتفاقاً در کنار کاهش استفاده از حبس، بر شناسایی اموال و وضعیت مالی محکومعلیه تأکید کرده است.
بنابراین اگر زوج دارای اموال قابل دسترسی باشد، مسیر اصلی وصول طلب میتواند از طریق شناسایی و توقیف همان اموال دنبال شود.
اگر وضعیت مالی مرد بعداً بهتر شود چه میشود؟
این موضوع از نظر عملی بسیار مهم است.
فرض کنیم مرد در زمان رسیدگی توانایی مالی کافی برای پرداخت مهریه مازاد بر ۱۴ سکه ندارد؛ اما چند سال بعد صاحب ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام یا درآمد قابل توجهی میشود.
بر اساس توضیحات منتشرشده درباره مصوبه، امکان بررسی مجدد وضعیت مالی زوج در صورت تغییر استطاعت مالی مورد توجه قرار گرفته است.
بنابراین عدم توانایی مالی امروز، لزوماً به معنای غیرقابل وصول بودن همیشگی مهریه نیست.
آیا قانون جدید مهریه به نفع مردان است؟
پاسخ این سؤال را نمیتوان صرفاً بله یا خیر دانست.
از یک جهت، مصوبه استفاده از حبس را برای مهریه مازاد بر ۱۴ سکه محدود میکند و از این حیث برای مردانی که توانایی پرداخت فوری مهریههای سنگین را ندارند، تغییر مهمی محسوب میشود.
از سوی دیگر، حق زن نسبت به اصل مهریه حذف نشده و در صورت وجود مال و استطاعت مالی زوج، امکان وصول طلب همچنان وجود دارد.
بنابراین تغییر اصلی، تغییر ابزار اجرای حق است، نه حذف اصل حق.
آیا قانون جدید مهریه به ضرر زنان است؟
از دیدگاه زوجه نیز موضوع باید دقیق بررسی شود.
زنی که مهریه ۵۰۰ سکه دارد، همچنان طلبکار ۵۰۰ سکه است؛ اما برای وصول بخش مازاد بر ۱۴ سکه، دیگر نمیتواند صرفاً با تکیه بر ضمانت اجرای سابق، به همان شکل گذشته عمل کند.
در نتیجه اهمیت شناسایی اموال، بررسی استطاعت مالی و اقدامات اجرایی برای زوجه بیشتر میشود.
به بیان ساده:
حق مهریه باقی میماند؛ اما مسیر وصول آن تغییر میکند.
آیا عدد ۱۴ سکه از این پس سقف مهریه در عقدنامه است؟
خیر.
هیچیک از مطالب بالا به این معنا نیست که دفتر ازدواج نمیتواند مهریهای بیشتر از ۱۴ سکه را در عقدنامه ثبت کند.
عدد ۱۴، در مصوبه مورد بحث، ناظر به ضمانت اجرای وصول است، نه سقف توافق زوجین درباره اصل مهریه.
بنابراین عبارتهایی مانند «از این پس فقط ۱۴ سکه میتوان مهریه تعیین کرد» یا «مهریه بالاتر از ۱۴ سکه باطل است» با مفاد مصوبه سازگار نیست.
تفاوت قانون فعلی با مصوبه جدید در یک نگاه
موضوع| قانون فعلی| مصوبه مجلس در سال ۱۴۰۵
سقف تعیین مهریه| سقف قانونی برای اصل مهریه وجود ندارد| همچنان سقفی برای اصل مهریه تعیین نشده است
نصاب ضمانت اجرای مقرر در ماده ۲۲| ۱۱۰ سکه| ۱۴ سکه
مهریه مازاد| ملائت زوج ملاک است| ملائت زوج ملاک است
حبس/اجرای محکومیت مالی| مطابق مقررات فعلی| با تغییرات جدید و توسعه نظارت الکترونیکی
توقیف اموال زوج| امکانپذیر| همچنان قابل پیگیری
شناسایی دارایی| از طریق سازوکارهای قانونی موجود| تقویت استعلام برخط داراییها پیشبینی شده است
مبنای ستون اول ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ است و ستون دوم بر اساس متن مصوبه مجلس در اول شهریور ۱۴۰۵ تنظیم شده است.
مهمترین نکته: این مصوبه هنوز قانون لازمالاجرا نیست
این نکته باید در تمام مطالب مربوط به «قانون جدید مهریه ۱۴ سکه» با وضوح کامل نوشته شود.
مجلس شورای اسلامی در اول شهریور ۱۴۰۵ مصوبه را به پایان رسانده و آن را برای بررسی به شورای نگهبان ارسال کرده است.
بنابراین تا زمانی که مراحل قانونی طی نشده و قانون به نحو مقرر ابلاغ و لازمالاجرا نشده است، نمیتوان مقررات جدید را جایگزین مقررات جاری دانست.
در نتیجه اگر امروز شخصی بپرسد:
«آیا الان دیگر مهریه بالای ۱۴ سکه زندان ندارد؟»
پاسخ دقیق این است:
مصوبه مجلس چنین تغییری را پیشبینی کرده است، اما تا زمان نهایی شدن و لازمالاجرا شدن آن، باید مقررات جاری را ملاک قرار داد.
اگر درباره نحوه مطالبه مهریه و شرایط اجرای آن سؤال دارید، پیشنهاد میکنیم راهنمای کامل مهریه را چگونه از مرد بگیریم را نیز مطالعه کنید.
اگر شورای نگهبان با مصوبه مجلس مخالفت کند چه میشود؟
تصویب مجلس پایان فرآیند قانونگذاری نیست.
مصوبه باید از نظر شرع و قانون اساسی در شورای نگهبان بررسی شود. در صورت وجود ایراد، مصوبه برای اصلاح به مجلس بازگردانده میشود و ممکن است متن نهایی با آنچه اکنون منتشر شده متفاوت باشد.
به همین دلیل، در حال حاضر باید میان «مصوبه مجلس» و «قانون لازمالاجرا» تفاوت قائل شد.
این تفاوت برای افرادی که پرونده مهریه دارند، اهمیت عملی زیادی دارد.
جمعبندی؛ قانون جدید مهریه ۱۴ سکه دقیقاً چه میگوید؟
اگر مصوبه مجلس بدون تغییر اساسی نهایی و لازمالاجرا شود، مهمترین تغییرات آن را میتوان اینگونه خلاصه کرد:
اول: مهریه به ۱۴ سکه محدود نمیشود.
دوم: زن همچنان نسبت به کل مهریه مندرج در عقدنامه حق دارد.
سوم: در مصوبه جدید، عدد ۱۴ سکه به عنوان مرز مهم ضمانت اجرای مقرر در قانون مطرح شده است.
چهارم: نسبت به مهریه بیشتر از ۱۴ سکه، در خصوص مازاد، ملائت و توانایی مالی زوج ملاک قرار میگیرد.
پنجم: استفاده از حبس فیزیکی برای بدهکاران مهریه محدودتر شده و نظارت الکترونیکی نقش مهمتری پیدا میکند.
ششم: توقیف و شناسایی اموال زوج همچنان اهمیت خود را حفظ میکند.
هفتم: در صورت تغییر وضعیت مالی زوج، امکان بررسی مجدد استطاعت مالی او مورد توجه قرار گرفته است.
هشتم: درباره پروندههای موجود و مهریههای قبلی باید متن نهایی قانون و مقررات انتقالی را دقیق بررسی کرد و نمیتوان صرفاً از عنوان «۱۴ سکه» نتیجهگیری کرد.
و در نهایت، تا زمان تأیید شورای نگهبان قانون جدید مهریه ۱۴ سکه و طی مراحل ابلاغ و لازمالاجرا شدن، این مقررات را نباید قانون اجرایی جدید مهریه تلقی کرد.
مشاوره با وکیل آنلاین خانواده قانون جدید مهریه ۱۴ سکه
اگر درباره مهریه خودتان پرونده دارید . اگر مهریه شما بیشتر از ۱۴ سکه است، یا در حال حاضر پرونده مطالبه مهریه، اعسار و تقسیط یا اجرای حکم دارید، نمیتوان صرفاً بر اساس عدد ۱۴ درباره وضعیت پرونده تصمیم گرفت. تاریخ عقد، میزان مهریه، وضعیت مالی زوج، زمان صدور حکم و مرحلهای که پرونده در آن قرار دارد میتواند در نتیجه پرونده مؤثر باشد.
اگر میخواهید بدانید مهریه شما بعد از اجرای قانون جدید چگونه قابل مطالبه است، آیا امکان تقسیط وجود دارد و در صورت عدم پرداخت اقساط چه ضمانت اجرایی اعمال خواهد شد، وضعیت پرونده خود را با یک وکیل بررسی کنید.
برای بررسی دقیق شرایط پرونده و دریافت مشاوره حقوقی، همین حالا با وکیل متخصص امور خانواده در وکیلدان ارتباط بگیرید.
مشاوره حقوقی آنلاین با وکیل
تغییر مقررات مهریه میتواند بسته به وضعیت پرونده، تعداد سکهها، زمان عقد، زمان مطالبه، وجود یا عدم وجود حکم قطعی، وضعیت مالی زوج و مرحله اجرای حکم، آثار متفاوتی داشته باشد.
به همین دلیل، برای پاسخ به این سؤال که «قانون جدید مهریه چه اثری بر پرونده من دارد؟» نمیتوان برای همه افراد یک پاسخ واحد ارائه کرد.
در صورت داشتن پرونده مهریه، بهتر است پیش از هر اقدامی وضعیت پرونده و اسناد و مدارک مالی زوج بررسی شود تا مشخص شود پیگیری از طریق مطالبه، توقیف اموال، اعسار و تقسیط یا سایر اقدامات اجرایی، در شرایط موجود چه نتیجهای خواهد داشت.
2 پاسخ