اگر زن بابت نفقه ایام گذشته از شوهر خود طلبکار باشد و پس از صدور حکم قطعی نفقه، زوج نتواند محکوم‌به را یکجا پرداخت کند، ممکن است دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به و تقسیط نفقه مطرح کند. در چنین شرایطی ممکن است زن نسبت به پذیرش اعسار یا میزان اقساط تعیین‌شده اعتراض داشته باشد. از طرف دیگر، ممکن است دادخواست اعسار مرد رد شود و خود زوج نسبت به رأی صادرشده اعتراض و تجدیدنظرخواهی کند. بنابراین «اعتراض به اعسار نفقه» می‌تواند با توجه به اینکه چه شخصی به رأی اعتراض دارد و موضوع اعتراض چیست، وضعیت متفاوتی داشته باشد. در این مقاله شرایط اعتراض به حکم اعسار نفقه، دلایل قابل استناد و نحوه پیگیری آن را بررسی می‌کنیم.
اعسار از پرداخت نفقه چیست؟
وقتی زن به موجب حکم قطعی دادگاه مستحق دریافت مبلغی بابت نفقه می‌شود، این مبلغ در مرحله اجرای حکم به عنوان محکوم‌به مورد مطالبه قرار می‌گیرد. اگر شوهر مدعی باشد که توانایی پرداخت یکجای محکوم‌به را ندارد، می‌تواند مطابق مقررات مربوط به اعسار از پرداخت محکوم‌به، درخواست اعسار و تقسیط بدهد. در این حالت دادگاه با بررسی وضعیت مالی مدعی اعسار و دلایل ارائه‌شده درباره توانایی یا ناتوانی مالی او تصمیم‌گیری می‌کند. نکته مهم این است که اعسار به معنای از بین رفتن بدهی نفقه نیست. در صورت پذیرش اعسار ممکن است پرداخت محکوم‌به به صورت اقساطی انجام شود.
اعتراض به حکم اعسار نفقه از طرف چه کسی ممکن است؟
اعتراض به رأی اعسار می‌تواند از سوی هر یک از طرفین و با توجه به نتیجه رأی مطرح شود.
اعتراض زن به پذیرش اعسار شوهر
فرض کنید زن بابت نفقه محکوم‌به دارد و شوهر دادخواست اعسار مطرح کرده است. اگر دادگاه اعسار را بپذیرد و برای پرداخت نفقه اقساط تعیین کند، زن در صورت وجود جهات قانونی می‌تواند نسبت به رأی صادرشده اعتراض کند. برای مثال ممکن است زن معتقد باشد شوهر برخلاف ادعای اعسار، دارای مال یا درآمد کافی است یا وضعیت مالی واقعی وی با آنچه در دادخواست اعسار مطرح شده تفاوت دارد.
اعتراض مرد به رد دادخواست
در مقابل، اگر دادگاه دادخواست اعسار مرد را رد کند، زوج نیز در صورت وجود شرایط قانونی می‌تواند نسبت به رأی صادرشده اعتراض و در مهلت مقرر تجدیدنظرخواهی کند. در این حالت هدف زوج معمولاً اثبات عدم توانایی پرداخت یکجای محکوم‌به و درخواست تقسیط آن است. بنابراین هنگام نگارش لایحه باید مشخص شود معترض چه کسی است و از دادگاه چه نتیجه‌ای درخواست دارد.
دلایل اعتراض زن به نفقه چیست؟
اگر زن معتقد باشد شوهر واقعاً معسر نیست، باید دلایل و مستنداتی برای اثبات وضعیت مالی وی ارائه کند. از جمله مواردی که ممکن است در بررسی وضعیت مالی زوج اهمیت داشته باشد:
– وجود ملک یا املاک به نام زوج
– داشتن خودرو یا سایر اموال با ارزش
– درآمد مستمر
– فعالیت اقتصادی یا تجاری
– داشتن شغل و درآمد قابل توجه
– حساب‌ها و گردش‌های مالی در موارد قابل استناد
– معاملات یا نقل و انتقالات مالی مرتبط
– وجود قرائن و مدارکی که با ادعای ناتوانی مالی زوج تعارض دارد.
البته صرف ادعای زن برای رد اعسار کافی نیست و دادگاه بر اساس ادله و اوضاع و احوال پرونده تصمیم‌گیری می‌کند.
ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
یکی از مقررات مهم در این زمینه ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ است. نحوه اعمال این ماده به منشأ دین و وضعیت مالی طرفین بستگی دارد و نمی‌توان در همه پرونده‌های اعسار نفقه یک نتیجه واحد از آن گرفت. به همین دلیل هنگام اعتراض به حکم اعسار باید ابتدا مشخص شود دین از چه منشأیی ایجاد شده و آیا مدعی اعسار در قبال آن مالی دریافت کرده است یا خیر. در مواردی که اثبات اعسار مطابق قانون بر عهده مدیون قرار می‌گیرد نیز ادله‌ای مانند شهادت شهود و سایر مدارک قانونی می‌تواند در رسیدگی دادگاه مؤثر باشد. بنابراین استناد به ماده ۷ بدون توجه به شرایط پرونده کافی نیست و باید وضعیت واقعی دین و رابطه مالی طرفین بررسی شود.
نقش شهود در پرونده نفقه
در دعوای اعسار، شهادت اشخاصی که از وضعیت مالی و معیشتی مدعی اعسار اطلاع دارند، می‌تواند مورد استناد قرار گیرد. اما موضوع مهم این است که شهادت شهود باید واجد شرایط قانونی باشد و میزان اطلاع آنان از وضعیت مالی مدعی اعسار نیز در ارزیابی اظهارات آنان اهمیت دارد. برای مثال اگر شاهد صرفاً از وضعیت خانوادگی یا محل سکونت فرد اطلاع داشته باشد اما از درآمد، دارایی‌ها و وضعیت مالی او اطلاعی نداشته باشد، ممکن است اظهارات وی برای اثبات اعسار کافی نباشد. از طرف دیگر، اگر زن نسبت به اعسار زوج اعتراض دارد، می‌تواند نسبت به اطلاعات و اظهارات شهود نیز در حدود مقررات اعتراض و دفاع کند.
اعتراض به میزان اقساط نفقه
گاهی دادگاه اصل اعسار را می‌پذیرد اما میزان اقساط تعیین‌شده مورد اعتراض یکی از طرفین قرار می‌گیرد. برای مثال ممکن است زن معتقد باشد مبلغ اقساط بسیار پایین است و با وضعیت مالی واقعی زوج تناسب ندارد. از سوی دیگر، ممکن است زوج معتقد باشد مبلغ قسط تعیین‌شده بیش از توان مالی اوست. در این حالت موضوع اعتراض لزوماً اصل اعسار نیست بلکه میزان و نحوه تقسیط محکوم‌به مورد اختلاف قرار گرفته است. در تنظیم اعتراض باید این تفاوت به‌صورت روشن بیان شود.
آیا با حکم اعسار، نفقه دیگر پرداخت نمی‌شود؟
خیر. پذیرش اعسار به‌طور معمول به معنای بخشیده شدن محکوم‌به نیست. در صورت صدور حکم اعسار و تعیین اقساط، محکوم‌علیه مکلف است مطابق حکم صادرشده اقساط را پرداخت کند. اگر پس از صدور حکم اعسار، وضعیت مالی شخص تغییر کند یا شرایط پرونده به نحوی باشد که امکان اصلاح نحوه پرداخت وجود داشته باشد، موضوع باید مطابق مقررات قانونی و از طریق مرجع صالح با عنوان تعدیل اقساط نفقه پیگیری شود. بنابراین نباید «اعسار» را با «سقوط دین» اشتباه گرفت.
آیا عدم پرداخت نفقه بعد از حکم اعسار می‌تواند مشکل‌ساز شود؟
صدور حکم اعسار و تقسیط به این معنا نیست که شخص می‌تواند بدون دلیل از پرداخت اقساط تعیین‌شده خودداری کند. اگر محکوم‌علیه اقساط مقرر را پرداخت نکند، حسب مورد امکان اقدامات قانونی مربوط به اجرای حکم و آثار مقرر در قوانین مربوط به محکومیت‌های مالی وجود دارد. بنابراین اگر زوج توان پرداخت اقساط را ندارد، بهتر است وضعیت مالی جدید خود را از مسیر قانونی پیگیری کند و صرفاً پرداخت را متوقف نکند.
اعتراض به اعسار نفقه و موضوع طلاق
عدم پرداخت نفقه می‌تواند در شرایط مقرر قانونی در دعوای طلاق به درخواست زن نیز اهمیت پیدا کند. مطابق ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، در صورتی که شوهر از دادن نفقه استنکاف کند و اجرای حکم دادگاه و الزام او به دادن نفقه نیز ممکن نباشد، زن می‌تواند برای طلاق به حاکم مراجعه کند. بنابراین در پرونده‌ای که حکم نفقه صادر شده، صرف بررسی موضوع اعسار به‌تنهایی کافی نیست و باید آثار عدم پرداخت نفقه و وضعیت اجرای حکم نیز بررسی شود. این موضوع با شرایط خاص هر پرونده ارتباط دارد و نمی‌توان صرف صدور حکم اعسار را به‌طور مطلق موجب ایجاد یا از بین رفتن حق طلاق دانست.
می توانید مقاله با عنوان طلاق به استناد شروط عقدنامه را مطالعه کنید .
مهلت اعتراض به حکم اعسار
اگر رأی دادگاه درباره اعسار یا تقسیط قابل تجدیدنظر باشد، اعتراض باید در مهلت قانونی و از طریق مرجع مربوط انجام شود. مهلت اعتراض به رأی اعسار نفقه 20 روز از تاریخ ابلاغ رای به طرفین است . . به همین دلیل اگر قصد اعتراض دارید، بهتر است ابتدا تاریخ ابلاغ رأی و مشخصات دادنامه بررسی شود تا مهلت قانونی اعتراض از دست نرود. برای اعتراض به رای می توانید به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کنید و دادخواست تجدیدنظرخواهی را ثبت کنید.
همچننی مطالعه کندی مقاله مربوط به مطالبه و دریافت نفقه زن
لایحه اعتراض به اعسار نفقه
لایحه اعتراض باید متناسب با موضوع پرونده تنظیم شود. به‌عنوان مثال اگر زن به پذیرش اعسار زوج اعتراض دارد، صرف بیان اینکه «شوهر توانایی مالی دارد» کافی نیست و بهتر است دلایل و مستندات مربوط به وضعیت مالی وی نیز ارائه شود.
نمونه ساختار کلی لایحه اعتراض زن می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
ریاست محترم دادگاه تجدیدنظر استان با سلام و احترام اینجانب … به عنوان تجدیدنظرخواه، نسبت به دادنامه شماره … صادرشده از شعبه … که به موجب آن با درخواست اعسار و تقسیط محکوم‌به نفقه موافقت شده است، در مهلت قانونی اعتراض و تجدیدنظرخواهی خود را اعلام می‌نمایم. با توجه به محتویات پرونده و دلایل موجود، رأی صادرشده از جهات زیر مورد اعتراض است:
۱. وضعیت مالی واقعی تجدیدنظرخوانده با ادعای اعسار وی مطابقت ندارد.
۲. مدارک و قرائن موجود در پرونده دلالت بر وجود توانایی مالی یا دارایی‌هایی دارد که در رسیدگی بدوی مورد توجه کافی قرار نگرفته است.
۳. شهادت شهود معرفی‌شده با توجه به میزان اطلاع آنان از وضعیت واقعی مالی مدعی اعسار نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
۴. میزان اقساط تعیین‌شده با وضعیت واقعی محکوم‌له و محکوم‌علیه و میزان محکوم‌به تناسب ندارد.
با عنایت به مراتب فوق و مستندات موجود، تقاضای نقض دادنامه معترض‌عنه و صدور تصمیم شایسته قانونی مورد استدعاست. با احترام نام و نام خانوادگی امضاء
توجه: این نمونه صرفاً قالب کلی است و برای استفاده در پرونده واقعی باید با توجه به اینکه معترض زن است یا مرد، مفاد دادنامه، دلایل اعسار، شهادت شهود و وضعیت مالی طرفین تنظیم شود.
برای مشاوره بیشتر می توانید با وکیل نفقه مشاوره تلفنی نمایید .
اگر مرد به رد دعوا اعتراض داشته باشد
در صورتی که دادگاه درخواست اعسار زوج را رد کرده باشد، محتوای لایحه باید کاملاً متفاوت باشد. در این حالت زوج باید توضیح دهد که توانایی پرداخت یکجای محکوم‌به را ندارد و دلایل مربوط به وضعیت مالی خود را ارائه کند.
مواردی مانند نداشتن مال قابل توقیف، درآمد محدود، هزینه‌های ضروری زندگی و افراد تحت تکفل، در صورت اثبات و ارتباط با وضعیت مالی شخص، می‌تواند در ارزیابی ادعای اعسار مورد توجه قرار گیرد. همچنین اگر دادگاه به دلیل ضعف ادله یا عدم احراز شرایط قانونی اعسار، درخواست را رد کرده باشد، باید مشخصاً به مبنای رأی پاسخ داده شود. بنابراین استفاده از یک نمونه لایحه ثابت برای تمام پرونده‌های اعسار توصیه نمی‌شود.
تفاوت اعتراض به اعسار و اعتراض به حکم نفقه
این دو موضوع نباید با یکدیگر اشتباه شوند. اگر شخص نسبت به اصل محکومیت به پرداخت نفقه اعتراض دارد، موضوع اعتراض به رأی نفقه است. اما اگر اصل محکومیت قطعی شده و اختلاف درباره توانایی پرداخت محکوم‌به و نحوه پرداخت آن باشد، موضوع در حوزه اعسار و تقسیط محکوم‌به قرار می‌گیرد. بنابراین ابتدا باید مشخص شود رأی مورد اعتراض دقیقاً درباره چه موضوعی صادر شده است.
مشاوره با وکیل
اعتراض به اعسار نفقه از جمله پرونده‌هایی است که جزئیات پرونده در نتیجه آن اهمیت زیادی دارد. اگر زن هستید و شوهر شما با وجود توانایی مالی مدعی اعسار شده است، بررسی وضعیت اموال و درآمد وی و نحوه دفاع در برابر دادخواست اعسار اهمیت دارد. اگر مرد هستید و دادخواست اعسار شما رد شده یا اقساط تعیین‌شده با توان مالی شما تناسب ندارد، باید دلایل و مدارک مربوط به وضعیت مالی خود را به‌درستی در مرحله اعتراض ارائه کنید. در هر دو حالت، بررسی دادنامه، دادخواست اعسار، استشهادیه، اظهارات شهود و مدارک مالی طرفین پیش از تنظیم لایحه اهمیت دارد. برای دریافت مشاوره حقوقی درباره اعتراض به اعسار نفقه می‌توانید با وکیل خانواده از طریق سایت وکیل دان به‌صورت تلفنی یا آنلاین مشورت کنید.
2 پاسخ