تحصیل مال از طریق نامشروع | مجازات و نحوه شکایت

در این مطلب شرایط تحقق جرم تحصیل مال از طریق نامشروع، تفاوت آن با کلاهبرداری، مجازات قانونی و نمونه‌ای از یک پرونده قضایی را بررسی می‌کنیم.

اگر شخصی بدون مجوز قانونی و از راهی نامشروع مال یا وجهی به دست آورده است، ممکن است با توجه به شرایط پرونده امکان شکایت کیفری از او وجود داشته باشد. با این حال هر اختلاف مالی یا هر انتقال وجهی لزوماً جرم تحصیل مال از طریق نامشروع نیست. برای تشخیص عنوان اتهام باید مشخص شود مال چگونه به دست آمده و رفتار انجام‌شده با کدام قانون کیفری مطابقت دارد.

اگر درباره پرونده خود نیاز به بررسی دارید می‌توانید از طریق مشاوره تلفنی با وکیل کلاهبرداری  اقدام کنید.

جرم تحصیل مال از طریق نامشروع چیست؟

تحصیل مال از طریق نامشروع یکی از عناوین مجرمانه پیش‌بینی‌شده در ماده ۲ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری است. مطابق این ماده هرکس به‌نحوی از انحا امتیازاتی را که به اشخاص خاص به جهت داشتن شرایط مخصوص تفویض می‌گردد نظیر جواز صادرات و واردات و آنچه عرفاً موافقت اصولی گفته می‌شود در معرض خرید و فروش قرار دهد یا از آن سوءاستفاده کند یا در توزیع کالاهایی که مقرر بوده طبق ضوابطی توزیع نماید مرتکب تقلب شود یا به‌طور کلی مالی یا وجهی تحصیل کند که طریق تحصیل آن فاقد مشروعیت قانونی بوده است مجرم شناخته می‌شود.

با این حال برای انطباق رفتار با این ماده کافی نیست که شخصی پولی دریافت کرده باشد یا طرف مقابل از معامله زیان دیده باشد. باید رفتار انتسابی و شیوه تحصیل مال با شرایط قانونی جرم تطبیق داده شود. همچنین اگر رفتار مشمول عنوان مجرمانه خاص دیگری باشد باید همان عنوان با توجه به عناصر قانونی آن بررسی شود.

تفاوت تحصیل مال نامشروع با کلاهبرداری چیست؟

تفاوت مهم این دو عنوان در عناصر قانونی و شیوه ارتکاب رفتار است.

در کلاهبرداری موضوع ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری، استفاده از وسایل متقلبانه و فریب دادن دیگری برای بردن مال او از ارکان مهم جرم است. بنابراین صرف بدهکار بودن یا عمل نکردن به تعهد قراردادی به‌تنهایی برای اثبات کلاهبرداری کافی نیست.

در تحصیل مال از طریق نامشروع موضوع ماده ۲ همان قانون نیز باید نامشروع بودن شیوه تحصیل مال احراز شود. این عنوان را نباید صرفاً به دلیل دشوار بودن اثبات کلاهبرداری یا ناموفق بودن یک شکایت جایگزین آن کرد.

برای انتخاب عنوان شکایت باید ابتدا رفتار واقعی متهم بررسی شود. ممکن است در یک پرونده عنوان کلاهبرداری مطرح باشد و در پرونده‌ای دیگر عنوان تحصیل مال از طریق نامشروع یا جرم دیگری قابل بررسی باشد. تشخیص نهایی به مدارک پرونده و احراز عناصر قانونی بستگی دارد.

مجازات تحصیل مال از طریق نامشروع

مجازات این جرم طبق ماده ۲ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری شامل رد اصل مال و حبس از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی معادل دو برابر مال به‌دست‌آمده است.

اعمال مجازات مستلزم احراز بزه و رعایت مقررات قانونی مربوط است. همچنین باید میان مجازات تحصیل مال از طریق نامشروع و مجازات کلاهبرداری تفاوت گذاشت. مجازات‌های این دو عنوان یکسان نیستند و نمی‌توان مجازات یکی را بدون احراز عنوان قانونی آن به دیگری نسبت داد.

اگر شخصی از حساب بانکی دیگری پول برداشت یا منتقل کند چه باید کرد؟

اگر شخصی با فریب صاحب حساب یا با استفاده از دسترسی غیرمجاز به کارت بانکی او وجهی را به حساب دیگری منتقل کند باید در اسرع وقت اقدامات زیر انجام شود:

1. حفظ مدارک بانکی: گردش حساب و اطلاعات مربوط به تراکنش شامل تاریخ و ساعت و مبلغ و شماره حساب یا کارت مقصد را دریافت و نگهداری کنید.

2. حفظ ادله دیگر: پیامک‌های بانکی و پیام‌ها و شماره تماس‌ها و اطلاعات شهود و هر مدرکی را که نحوه وقوع ماجرا را روشن می‌کند نگه دارید.

3. ثبت شکایت: شرح دقیق واقعه و نحوه انتقال وجه را به مرجع قضایی ارائه کنید و مدارک موجود را ضمیمه کنید.

4. درخواست بررسی تراکنش: در صورت لزوم از مرجع رسیدگی بخواهید استعلام‌های بانکی و سایر تحقیقات لازم انجام شود.

5. بررسی عنوان مجرمانه: پیش از تنظیم نهایی شکایت باید مشخص شود رفتار انجام‌شده با کلاهبرداری یا تحصیل مال از طریق نامشروع یا عنوان مجرمانه دیگری انطباق دارد.

صرف انتقال وجه به حساب شخص دیگر لزوماً به این معنا نیست که صاحب آن حساب در جرم دخالت داشته است. علم و نقش هر شخص باید جداگانه بررسی شود.

نمونه پرونده تحصیل مال از طریق نامشروع

در یک پرونده که شرح آن در متن یک رأی قدیمی درج شده است، شاکی برای برداشت وجه به دستگاه خودپرداز بانک مراجعه کرده بود. شخصی با این ادعا که می‌تواند عملیات بانکی را برای او انجام دهد کارت بانکی شاکی را دریافت کرد. پس از آن مبلغ یک میلیون و پانصد هزار ریال از حساب شاکی به کارتی متعلق به همسر آن شخص منتقل شد.

شاکی پس از اطلاع از انتقال وجه شکایت کرد. در جریان تحقیقات همسر متهم اظهار داشت که کارت بانکی او احتمالاً در اختیار شوهرش بوده است. مطابق شرح پرونده، تحقیقات بانکی انجام شد و متهم نیز با وجود احضار در مراحل رسیدگی حاضر نشد.

در ادامه دادگاه با توجه به شکایت شاکی و مدارک بانکی و سایر محتویات پرونده، متهم را به رد مال و یک سال حبس محکوم کرد. در متن رأی نقل‌شده عنوان اتهام تحصیل مال از طریق نامشروع ذکر شده است.

از این پرونده چه نکته‌ای می‌توان آموخت؟

این نمونه نشان می‌دهد که در پرونده‌های مربوط به انتقال وجه باید به نحوه تحصیل مال و مدارک بانکی و شناسایی شخصی که واقعاً رفتار مجرمانه را انجام داده است توجه کرد. با این حال از یک رأی قدیمی نمی‌توان نتیجه گرفت که هر انتقال وجه مشابهی الزاماً مشمول همین عنوان مجرمانه است یا همیشه همین مجازات را در پی دارد.

همچنین اگر وجه به حساب شخص ثالث منتقل شده باشد صرف مالکیت حساب مقصد برای اثبات مشارکت یا معاونت او کافی نیست. نقش و علم شخص باید با ادله قابل استناد بررسی شود.

این رأی به دلیل قدیمی بودن و در دسترس نبودن متن کامل و مشخصات دقیق آن در این مطلب به‌عنوان نمونه‌ای از شرح پرونده مطرح شده است و نباید بدون بررسی نسخه رسمی دادنامه به آن به‌عنوان رأی وحدت رویه یا سابقه الزام‌آور استناد کرد.

آیا در صورت رضایت شاکی پرونده تحصیل مال نامشروع مختومه می‌شود؟

صرف اعلام رضایت شاکی به‌تنهایی به این معنا نیست که پرونده در همه شرایط مختومه می‌شود. اثر گذشت به عنوان اتهام و مقررات حاکم بر آن بستگی دارد. در جرایم غیرقابل گذشت نیز گذشت شاکی لزوماً موجب توقف تعقیب نمی‌شود هرچند ممکن است در آثار قانونی پرونده مؤثر باشد.

بنابراین پیش از اعلام گذشت باید مشخص شود عنوان اتهام چیست و گذشت چه اثری بر ادامه رسیدگی و حقوق مالی شاکی خواهد داشت. در صورت توافق برای بازپرداخت وجه نیز بهتر است مبلغ و مهلت پرداخت و تعهدات طرف مقابل به‌صورت روشن و قابل اثبات ثبت شود.

برای شکایت تحصیل مال از طریق نامشروع چه مدارکی لازم است؟

مدارک مورد نیاز به نوع پرونده بستگی دارد. در پرونده‌های مالی و بانکی معمولاً مدارک زیر می‌توانند مفید باشند:

• گردش حساب و مستندات انتقال وجه

• قراردادها یا رسیدهای پرداخت در صورت وجود

• پیام‌ها و مکاتبات مرتبط با نحوه تحصیل مال

• مشخصات شهود و مطلعان

• اسناد و اطلاعاتی که ارتباط متهم با دریافت یا انتقال وجه را نشان می‌دهد

• مدارک مربوط به مطالبه وجه یا اقدامات قبلی برای بازگرداندن آن

اگر مدارک کافی در اختیار ندارید می‌توانید در شکایت درخواست انجام تحقیقات لازم و استعلام‌های مرتبط را مطرح کنید. البته تصمیم درباره ضرورت و نحوه انجام تحقیقات با مرجع قضایی است.

چه زمانی مشاوره با وکیل ضرورت دارد؟

اگر عنوان مجرمانه پرونده روشن نیست یا شکایت با قرار منع تعقیب روبه‌رو شده است یا وجه به حساب شخص ثالث منتقل شده یا میان طرفین توافق و رضایت‌نامه‌ای وجود دارد بررسی حقوقی پرونده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

وکیل با مطالعه شکواییه و مستندات بانکی و تصمیم‌های صادرشده می‌تواند درباره عنوان اتهام مناسب و ادله مورد نیاز و امکان اعتراض به تصمیم قضایی اظهارنظر کند. نتیجه پرونده به مدارک و شرایط واقعی آن بستگی دارد و صرف تنظیم شکایت با عنوان تحصیل مال از طریق نامشروع تضمینی برای محکومیت متهم نیست.

برای دریافت راهنمایی درباره پرونده خود می‌توانید از مشاوره تلفنی با وکیل در وکیل‌ دان استفاده کنید.

پرسش‌های متداول

آیا هر دریافت وجه غیرقانونی تحصیل مال نامشروع است؟

خیر. باید شیوه تحصیل مال و شرایط قانونی جرم بررسی شود. هر اختلاف مالی یا نقض قرارداد لزوماً جرم نیست.

آیا تحصیل مال نامشروع همان کلاهبرداری است؟

خیر. این دو عنوان از نظر عناصر قانونی و شرایط تحقق متفاوت‌اند. برای انتخاب عنوان شکایت باید رفتار واقعی و مدارک پرونده بررسی شود.

آیا می‌توان هم‌زمان درخواست رد مال کرد؟

در صورت احراز جرم و با رعایت مقررات مربوط امکان صدور حکم به رد مال وجود دارد. مسیر و نحوه مطالبه وجه به وضعیت پرونده و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.

اگر پول به حساب همسر یا یکی از بستگان متهم واریز شده باشد آیا او هم مجرم است؟

خیر. صرف واریز وجه به حساب یک شخص برای اثبات مجرمیت او کافی نیست. باید نقش و علم او نسبت به رفتار مجرمانه و سایر شرایط قانونی با ادله اثبات شود.

اگر دادگاه حکم به حبس داده باشد اما درباره جزای نقدی تصمیمی نگرفته باشد چه باید کرد؟

ابتدا باید متن کامل دادنامه و عنوان مجرمانه‌ای که دادگاه بر اساس آن حکم داده است بررسی شود. سپس با توجه به مفاد حکم و مقررات مربوط می‌توان درباره امکان و مسیر قانونی پیگیری اظهارنظر کرد. بدون مشاهده دادنامه نمی‌توان با قطعیت گفت چه اقدامی در آن پرونده صحیح است.