یکی از سوالات مهم والدین این است که نفقه فرزند بر عهده چه کسی است و اگر پدر از پرداخت هزینههای زندگی فرزند خودداری کند چه اقدامی میتوان انجام داد؟
نفقه فرزند شامل هزینههای متعارف زندگی اوست و قانون مدنی برای تأمین آن مقررات مشخصی دارد. این موضوع بعد از جدایی یا طلاق والدین اهمیت بیشتری پیدا میکند زیرا ممکن است فرزند نزد مادر زندگی کند اما مسئولیت قانونی پرداخت نفقه همچنان بر عهده شخص دیگری باشد.
در این مقاله از وکیل دان شرایط قانونی نفقه فرزند و نحوه مطالبه آن را بررسی میکنیم.
نفقه فرزند چیست؟
نفقه فرزند به هزینههایی گفته میشود که برای تأمین نیازهای متعارف زندگی او لازم است.
مطابق ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی نفقه اقارب شامل مسکن و لباس و غذا و اثاثالبیت به قدر رفع حاجت و با توجه به استطاعت شخصی است که باید نفقه را پرداخت کند.
در مورد فرزند نیز باید نیازهای متعارف و وضعیت واقعی او با توجه به شرایط پرونده مورد بررسی قرار گیرد.
بنابراین نفقه اولاد فقط به پرداخت هزینه غذا محدود نمیشود و بسته به شرایط میتواند هزینههای متعارف مربوط به زندگی و نگهداری فرزند از جمله هزینه تحصیلات وی را دربرگیرد.
نفقه فرزند بر عهده چه کسی است؟
مطابق ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی اصل بر این است که نفقه اولاد بر عهده پدر است.
اگر پدر فوت کرده باشد یا توانایی پرداخت نفقه را نداشته باشد در شرایط مقرر قانونی نفقه بر عهده اجداد پدری قرار میگیرد.
در صورت نبودن یا عدم قدرت آنها نیز قانون برای مادر و سپس سایر اشخاص واجبالنفقه ترتیب مشخصی تعیین کرده است.
بنابراین نمیتوان در تمام پروندهها بدون بررسی شرایط گفت که مادر یا پدر به صورت مطلق مسئول پرداخت نفقه هستند.
آیا بعد از طلاق پدر باید نفقه را پرداخت کند؟
بله. طلاق والدین به خودی خود موجب از بین رفتن تکلیف قانونی مربوط به نفقه اولاد نمیشود.
ممکن است فرزند پس از طلاق با مادر زندگی کند و حضانت او نیز با مادر باشد. با این حال موضوع حضانت و نفقه دو مسئله متفاوت هستند.
بنابراین اینکه فرزند نزد مادر زندگی میکند به این معنا نیست که پدر دیگر تکلیفی نسبت به نفقه او ندارد.
آیا حضانت فرزند با نفقه ارتباط دارد؟
حضانت و نفقه دو موضوع حقوقی متفاوت هستند.
ممکن است حضانت فرزند با مادر باشد اما مسئولیت قانونی پرداخت نفقه بر اساس مقررات قانون مدنی همچنان بر عهده پدر باشد.
بنابراین نباید این دو موضوع را با یکدیگر اشتباه گرفت.
اگر مادر حضانت فرزند را بر عهده داشته باشد و پدر هزینههای قانونی مربوط به نفقه را پرداخت نکند میتوان موضوع مطالبه نفقه را به صورت جداگانه پیگیری کرد.
نفقه فرزند تا چه سنی است؟
یکی از سوالات پرتکرار این است که نفقه فرزند تا ۱۸ سالگی ادامه دارد یا خیر.
در قانون مدنی برای نفقه فرزند صرفاً یک قاعده کلی بر مبنای رسیدن به سن مشخصی مانند ۱۸ سال تعیین نشده است.
ماده ۱۱۹۷ قانون مدنی مقرر میکند کسی مستحق نفقه است که ندار باشد و نتواند با اشتغال به شغل وسایل معیشت خود را فراهم کند. بنابراین وضعیت نیازمندی و امکان تأمین معاش باید با توجه به شرایط شخص بررسی شود.
در نتیجه پاسخ به اینکه نفقه فرزند دقیقاً تا چه سنی ادامه دارد نیازمند بررسی وضعیت فرزند است و نمیتوان برای تمام افراد یک سن واحد تعیین کرد.
آیا نفقه دختر و پسر متفاوت است؟
اصل تکلیف قانونی به نفقه با توجه به مقررات قانون مدنی برای اولاد مطرح شده و صرف دختر یا پسر بودن فرزند به تنهایی پاسخگوی تمام مسائل مربوط به نفقه نیست.
برای تعیین ادامه استحقاق نفقه باید وضعیت واقعی فرزند و امکان تأمین معاش او بررسی شود.
بنابراین بهتر است به جای تعیین یک سن ثابت برای تمام دختران یا پسران شرایط هر پرونده به صورت جداگانه بررسی شود.
به عنوان مثال برای اینکه درک درستی از موضوع نفقه داشته باشید باید گفت فرزند دختر تا زمانی که شغل و درآمدی نداشته باشد و ازدواج نکرده باشد پدر مکلف به پرداخت نفقه و هزینه های او می باشد.
در مورد پسر نیز باید گفت تا زمانی که به تحصیل اشتغال دارد و شغل و درآمدی ندارد پدر مکلف به پرداخت نفقه است .
ممکن است سوال شود پسر به سربازی رفته و بازگشته و بیکار است آیا پدر باید همچنان نفقه بدهد؟ در پاسخ به ای سوال باید گفت اگر پسر شرایط کار و اشتغال و یا تحصیل را دارد ولی امتناع می کند پدر مکلف به پرداخت نفقه و هزینه های وی نمی باشد . در مورد دختر قضیه فرق می کند و همان شرط ازدواج و اشتغال ملاک پرداخت نفقه است .
مبلغ نفقه فرزند چقدر است؟
قانون مبلغ ثابت و یکسانی برای نفقه تمام فرزندان تعیین نکرده است.
میزان نفقه به شرایط فرزند و وضعیت شخصی که قانوناً مسئول پرداخت آن است بستگی دارد.
نیازهای متعارف فرزند و استطاعت مالی منفق از جمله موضوعاتی هستند که در تعیین نفقه اهمیت دارند.
بنابراین نمیتوان گفت نفقه تمام کودکان یا نوجوانان مبلغ مشخصی مانند یک عدد ثابت ماهانه است.
اگر درباره مبلغ نفقه فرزند سوال دارید بهتر است شرایط سنی و وضعیت زندگی فرزند و وضعیت مالی پدر بررسی شود.
برای تعیین میزان نفقه و مشاوره با وکیل همین حالا می توانید به صورت تلفنی با وکیل خانواده مشاوره نمایید .
آیا نفقه گذشته فرزند قابل مطالبه است؟
در این قسمت باید میان نفقه زن و نفقه اقارب تفاوت قائل شد.
مطابق ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی زوجه میتواند برای نفقه زمان گذشته خود اقامه دعوا کند اما اقارب فقط نسبت به آینده میتوانند مطالبه نفقه کنند.
فرزند در زمره اقارب قرار میگیرد. بنابراین مطالبه نفقه اولاد از نظر زمانی با مطالبه نفقه گذشته زن یکسان نیست.
این موضوع در زمان تنظیم دادخواست اهمیت زیادی دارد و باید دوره مورد مطالبه با دقت مشخص شود. پس فرزندان نمی توانند نفقه گذشته خود را مطالبه نمایند و فقط می توانند نفقه جاری و آینده ار از دادگاه مطالبه کنند.
اگر پدر نفقه اولاد را ندهد چه باید کرد؟
اگر پدر از پرداخت نفقه خودداری کند میتوان با توجه به شرایط پرونده برای مطالبه قانونی آن اقدام کرد.
در چنین شرایطی معمولاً ابتدا باید مشخص شود:
فرزند چه شرایط سنی و مالی دارد؟
پدر در قید حیات است؟
پدر توانایی مالی پرداخت نفقه را دارد؟
فرزند نزد چه کسی زندگی میکند؟
آیا قبلاً درباره نفقه تصمیم قضایی صادر شده است؟
آیا پدر از پرداخت نفقه خودداری میکند؟
پس از بررسی این موارد میتوان مسیر مناسب حقوقی را انتخاب کرد. در صورتی که پدر به پرداخت نفقه محکوم شده باشد و از پرداخت نفقه خودداری کند حسب مورد در اجرای احکام نسبت به توقیف اموال و جلب وی اقدام می گردد.
آیا عدم پرداخت نفقه اولاد جرم است؟
قانون حمایت خانواده برای خودداری از پرداخت نفقه اشخاص واجبالنفقه در شرایط مقرر ضمانت اجرای کیفری پیشبینی کرده است.
مطابق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ در صورت وجود شرایط مقرر قانونی و از جمله استطاعت مالی شخص مکلف به پرداخت نفقه، خودداری از پرداخت میتواند موجب مسئولیت کیفری شود.
با این حال تحقق جرم در هر پرونده نیازمند بررسی شرایط قانونی آن است و صرف پرداخت نشدن نفقه بدون بررسی سایر شرایط برای اعلام قطعی تحقق جرم کافی نیست.
مادر چگونه نفقه اولاد را مطالبه کند؟
اگر فرزند نزد مادر زندگی میکند و پدر نفقه او را پرداخت نمیکند مادر میتواند با توجه به شرایط قانونی برای پیگیری حق فرزند اقدام کند.
در تنظیم دادخواست باید مشخص شود خواسته دقیقاً چیست و نفقه مربوط به چه دورهای مطالبه میشود.
همچنین مدارک مربوط به رابطه والدین و فرزند و سایر مستندات لازم باید ارائه شود.
به همین دلیل بهتر است پیش از تنظیم دادخواست وضعیت پرونده بررسی شود.
در صورتی مادر می تواند نسبت به مطالبه نفقه اولاد مشترک اقدام کند که یا حضانت فرزند با وی است و یا اینکه فرزند مشترک با مادر زندگی می کند.
در صورتی که فرزند مشترک به سن قانونی 18 سال نرسیده باشد مادر می تواند نسبت به مطالبه نفقه اقدام کند. پس از رسیدن فرزند به سن 18 سالگی و یا دریافت گواهی رشد شخصاً فرزند می تواند از دادگاه تقاضای نفقه و پرداخت هزینه های خود را از پدر بخواهد .
مدارک لازم برای مطالبه نفقه
مدارک مورد نیاز بسته به وضعیت پرونده متفاوت است اما معمولاً موارد زیر اهمیت دارد:
شناسنامه فرزند
شناسنامه و کارت ملی والدین
سند ازدواج والدین در صورت نیاز
مدارک مربوط به طلاق یا جدایی در صورت وجود
احکام حضانت یا سایر آرای مرتبط در صورت وجود
مدارک مربوط به عدم پرداخت نفقه
مدارک مربوط به وضعیت مالی پدر در صورت وجود
مشاوره حقوقی نفقه فرزند
نفقه فرزند از نظر قانونی با نفقه زن تفاوت دارد و قواعد خاص خود را دارد.
اگر پدر نفقه فرزند را پرداخت نمیکند یا درباره مسئول پرداخت نفقه اختلاف وجود دارد بهتر است پیش از طرح دعوا شرایط پرونده بررسی شود.
در وکیل دان میتوانید برای مطالبه نفقه فرزند و بررسی شرایط پرونده با وکیل خانواده به صورت تلفنی یا آنلاین مشاوره دریافت کنید.
جمعبندی
اصل بر این است که نفقه اولاد بر عهده پدر است و قانون مدنی برای مواردی که پدر فوت کرده یا توانایی پرداخت ندارد نیز ترتیب مشخصی تعیین کرده است. باید توجه داشت مهترین شرط پرداخت نفقه به فرزندان استطاعت مالی پدر است . در صورتی که خود پدر استطاعت و توانایی مالی لازم برای اداره زندگی خودش را هم نداشته باشد دادگاه حکم به پرداخت نفقه توسط پدر نمی دهد.
از سوی دیگر میزان نفقه اولاد مبلغ ثابتی نیست و استمرار استحقاق نفقه نیز باید با توجه به شرایط قانونی بررسی شود.
اگر پدر از پرداخت نفقه فرزند خودداری میکند بهتر است پیش از اقدام قضایی وضعیت فرزند و شرایط مالی شخص مکلف به پرداخت بررسی شود تا دادخواست یا شکایت بر مبنای وضعیت واقعی پرونده تنظیم شود.
